Lỗi máy trống quay: Vì sao máy trống quay hay bị kẹt và cách xử lý dứt điểm

Trong các hệ thống thu rác tại trạm bơm, nhà máy xử lý nước thải, kênh dẫn hoặc cửa lấy nước, máy trống quay là thiết bị quan trọng giúp loại bỏ rác thô và rác lơ lửng trước khi nước đi vào công trình phía sau. Tuy nhiên, trên thực tế vận hành, lỗi máy trống quay – đặc biệt là tình trạng kẹt rác, xảy ra khá phổ biến, gây giảm hiệu suất thu rác, tăng chi phí bảo trì và tiềm ẩn nguy cơ dừng hệ thống. Bài viết này, Pendin, sẽ phân tích chi tiết nguyên nhân gây lỗi máy trống quay và đưa ra các giải pháp xử lý triệt để, giúp chủ đầu tư và đơn vị vận hành kiểm soát rủi ro ngay từ khâu thiết kế và bảo trì.

Tổng quan về máy trống quay trong hệ thống thu rác

Máy trống quay là thiết bị thu rác dạng cơ khí, hoạt động dựa trên nguyên lý quay liên tục của trống lọc để giữ lại rác trên bề mặt lưới trong khi nước sạch đi xuyên qua. Thiết bị này thường được lắp đặt tại cửa lấy nước, trạm bơm, đầu vào nhà máy xử lý nước thải hoặc các tuyến kênh có lưu lượng lớn.

Ưu điểm của máy trống quay là khả năng làm việc liên tục, tự động, không cần nhiều nhân công vận hành và phù hợp với nhiều điều kiện thủy lực khác nhau. Tuy nhiên, chính đặc thù “thu rác liên tục” này lại khiến thiết bị dễ phát sinh lỗi nếu không được thiết kế đúng hoặc bảo trì không phù hợp. Trong đó, lỗi máy trống quay thường gặp nhất là kẹt rác, dẫn đến trống quay chậm, quay không đều hoặc thậm chí dừng hẳn.

Lỗi máy trống quay là gì và vì sao kẹt rác là sự cố phổ biến nhất?

Khi nói đến lỗi máy trống quay, người vận hành thường nghĩ ngay đến hiện tượng trống không quay, quay giật cục hoặc motor quá tải. Nguyên nhân gốc rễ của những biểu hiện này phần lớn xuất phát từ việc rác bị tích tụ và kẹt trong trống quay.

Rác trong nguồn nước tự nhiên hoặc nước thải công nghiệp rất đa dạng, từ rác thô như túi nilon, cành cây, vải vụn cho đến rác sợi dài, rong rêu, tóc hoặc các vật liệu dẻo. Khi các loại rác này bám vào lưới trống mà không được tách ra kịp thời, chúng sẽ cuộn lại, tạo thành búi rác lớn, làm tăng lực cản quay và gây kẹt cơ cấu.

Đáng chú ý, kẹt rác không phải là lỗi phát sinh đột ngột mà thường là hệ quả của quá trình vận hành kéo dài trong điều kiện thiết kế hoặc bảo trì chưa tối ưu.

Phân loại sự cố: Kẹt cơ khí và Tắc nghẽn Thủy lực

Trước khi đi vào giải pháp, chúng ta cần phân biệt rõ hai trạng thái “kẹt” khác nhau mà người vận hành thường gộp chung. Hiểu đúng bản chất sự cố là bước đầu tiên để đưa ra phương án xử lý chính xác.

Trạng thái thứ nhất là Tắc nghẽn thủy lực (Blinding/Clogging). Đây là tình trạng lồng lưới vẫn quay, động cơ vẫn chạy, nhưng nước thải không thể đi qua khe lưới. Hậu quả là mực nước trong mương hoặc trong lồng dâng cao, gây tràn (Overflow) ra ngoài. Nguyên nhân chủ yếu là do các lỗ lọc bị bít kín bởi dầu mỡ, chất nhầy vi sinh hoặc các sợi xơ bám chặt mà hệ thống rửa ngược không thể làm sạch. Đây là lỗi phổ biến nhất trong các nhà máy chế biến thực phẩm hoặc dệt nhuộm.

Trạng thái thứ hai là Kẹt cơ khí (Mechanical Jamming). Đây là tình trạng lồng lưới bị bó cứng, không thể quay, dẫn đến động cơ bị quá tải (Overload) và nhảy rơ-le nhiệt (Trip). Nguyên nhân thường do các vật thể rắn cứng (đá, gỗ, kim loại) lọt vào và chèn giữa lồng quay và khung máy, hoặc do hư hỏng của hệ thống truyền động như vỡ vòng bi, trật bánh răng. Sự cố này nguy hiểm hơn vì có thể gây hư hỏng vĩnh viễn cho cấu trúc cơ khí của thiết bị nếu không có cơ chế bảo vệ quá tải phù hợp.

Nguyên nhân gốc rễ gây tắc nghẽn lưới lọc (Blinding)

Hiện tượng tắc nghẽn bề mặt lưới lọc (Blinding) là “kẻ thù” số một của hiệu suất vận hành. Dù máy có tốt đến đâu, nếu lưới bị bịt kín, nó trở nên vô dụng. Pendin chỉ ra ba nguyên nhân kỹ thuật chính dẫn đến tình trạng này.

Thứ nhất là sự thất bại của hệ thống rửa ngược (Backwash System Failure). Máy trống quay hoạt động dựa trên nguyên lý tự làm sạch bằng vòi phun áp lực. Nếu áp lực nước rửa không đủ (thường yêu cầu 3-6 bar), tia nước sẽ không đủ sức mạnh để đánh bật các chất bám dính ra khỏi khe lưới nêm (Wedge Wire). Nguyên nhân có thể do bơm rửa bị yếu, đường ống bị rò rỉ, hoặc phổ biến nhất là các béc phun (Nozzles) bị tắc nghẽn do sử dụng nước rửa bẩn. Khi vòi phun bị tắc một phần, nó tạo ra các “vùng chết” trên bề mặt lưới không được làm sạch. Các vùng này sẽ lan rộng dần theo thời gian cho đến khi toàn bộ lồng lưới bị bít kín.

Thứ hai là sự tích tụ của dầu mỡ và màng vi sinh (FOG & Biofilm). Trong nước thải sinh hoạt hoặc chế biến thực phẩm, dầu mỡ (FOG) là tác nhân gây kết dính cực mạnh. Khi gặp nhiệt độ thấp hoặc tiếp xúc với bề mặt kim loại, mỡ sẽ đông đặc và bám chặt vào lưới. Các sợi xơ vải, tóc sẽ bám vào lớp mỡ này, tạo thành một lớp màng dai và không thấm nước. Nếu chỉ dùng nước lạnh để rửa ngược, lớp mỡ này sẽ không bao giờ bị loại bỏ hoàn toàn. Theo thời gian, vi sinh vật sẽ phát triển trên lớp màng này (Biofilm), làm thu hẹp khe hở lọc đáng kể.

Thứ ba là việc lựa chọn khe hở lọc (Slot Size) sai lầm. Đây là lỗi ngay từ khâu thiết kế. Nếu khe hở quá nhỏ so với tải lượng chất rắn lơ lửng (TSS) và độ nhớt của nước thải, tốc độ bám bẩn sẽ nhanh hơn tốc độ làm sạch của máy. Ví dụ, sử dụng lưới lọc 0.25 mm cho nước thải giết mổ gia súc có nhiều mỡ và lông mà không có hệ thống rửa nước nóng là một quyết định sai lầm, dẫn đến việc máy bị tắc nghẽn chỉ sau vài giờ vận hành.

Nguyên nhân gốc rễ gây kẹt cơ khí (Mechanical Jamming)

Sự cố kẹt cơ khí thường xảy ra đột ngột và gây gián đoạn nghiêm trọng. Nguyên nhân thường xuất phát từ sự xâm nhập của vật lạ hoặc sự xuống cấp của các chi tiết chuyển động.

Vấn đề phổ biến nhất là vật rắn lọt vào khe hở làm kín (Seal Bypass). Giữa lồng quay (phần động) và khung máy (phần tĩnh) luôn có một hệ thống gioăng làm kín (thường bằng cao su hoặc nhựa tổng hợp) để ngăn rác lọt qua. Sau thời gian dài sử dụng, gioăng này bị mòn, rách hoặc lão hóa, tạo ra khe hở lớn. Các vật thể cứng như đá sỏi, bu lông, mảnh gỗ có thể lọt vào khe hở này và bị kẹt lại khi lồng quay, tạo ra lực ma sát cực lớn làm bó cứng trục. Trong một số trường hợp, chính lớp rác xơ sợi tích tụ lâu ngày tại các trục quay cũng có thể bó chặt lấy ổ bi, làm tăng tải trọng lên động cơ.

Một nguyên nhân khác liên quan đến hệ thống truyền động và dẫn hướng. Máy trống quay thường được dẫn động bằng bánh răng, xích tải hoặc con lăn ma sát. Nếu hệ thống con lăn đỡ lồng (Support Wheels) bị mòn không đều, lồng lưới sẽ bị lệch tâm (Misalignment). Khi quay, lồng sẽ cọ sát vào thành bể hoặc khung máy, gây ra tiếng ồn lớn và cuối cùng là kẹt cứng. Việc thiếu bôi trơn định kỳ cho các chi tiết này cũng làm gia tăng ma sát và nhiệt độ, dẫn đến hư hỏng vòng bi và kẹt trục.

Xem thêm: Hiểu đúng về máy vớt rác trống quay để tránh lắp sai thiết bị

Quy trình xử lý sự cố và khôi phục hiệu suất

Khi gặp lỗi máy trống quay bị kẹt hoặc tắc nghẽn, nhân viên vận hành cần tuân thủ quy trình xử lý từng bước để đảm bảo an toàn và hiệu quả, tránh làm hỏng thiết bị thêm.

Bước đầu tiên là kiểm tra và khôi phục hệ thống rửa ngược. Hãy tháo và kiểm tra toàn bộ các béc phun nước. Dùng kim thông hoặc khí nén để làm sạch các lỗ phun bị tắc. Kiểm tra áp lực nước tại đồng hồ đo đầu vào, đảm bảo đạt tối thiểu 3 bar. Nếu nước thải chứa nhiều dầu mỡ, hãy cân nhắc lắp đặt thêm đường nước nóng hoặc hệ thống châm hóa chất tẩy rửa định kỳ để hòa tan lớp mỡ bám trên lưới. Đối với các mảng bám cứng đầu (vôi hóa, rỉ sét), cần dừng máy và sử dụng máy xịt áp lực cao cầm tay (loại dùng rửa xe) để bắn phá trực tiếp vào bề mặt lưới từ bên ngoài vào trong.

Bước tiếp theo là kiểm tra và cân chỉnh cơ khí. Nếu máy bị kẹt cơ khí, tuyệt đối không được cố gắng khởi động lại liên tục (Reset) vì có thể làm cháy động cơ. Hãy ngắt điện, xả cạn nước trong mương và kiểm tra bằng mắt thường khe hở giữa lồng quay và khung. Tìm kiếm và loại bỏ các vật thể lạ bị kẹt tại gioăng làm kín. Kiểm tra độ mòn của các con lăn đỡ, nếu thấy lồng bị lệch, cần điều chỉnh lại vị trí con lăn hoặc tăng căng xích truyền động để đưa lồng về tâm chuẩn. Thay thế ngay các gioăng làm kín đã bị rách để ngăn chặn rác lọt vào các vị trí nhạy cảm trong tương lai.

Chiến lược bảo trì phòng ngừa: Chìa khóa cho sự bền bỉ

Để ngăn chặn sự cố tái diễn, Pendin khuyến nghị áp dụng chế độ bảo trì phòng ngừa chủ động thay vì sửa chữa bị động.

Chế độ bảo trì hàng ngày đòi hỏi nhân viên vận hành phải quan sát kiểu phun của vòi rửa. Nếu thấy tia nước không đều hoặc yếu, cần vệ sinh ngay lập tức. Quan sát dòng nước sau lọc, nếu thấy có lẫn rác, chứng tỏ gioăng làm kín đang gặp vấn đề.

Chế độ bảo trì định kỳ hàng tháng bao gồm việc bơm mỡ bôi trơn cho các gối đỡ, vòng bi và xích tải. Kiểm tra độ căng của xích hoặc dây đai truyền động. Đặc biệt, định kỳ 3-6 tháng, nên thực hiện quy trình “tẩy rửa sâu” (Deep Cleaning) cho lồng lưới bằng dung dịch axit nhẹ hoặc kiềm (tùy thuộc vào loại cặn bám) để khôi phục độ thông thoáng ban đầu của khe lưới nêm. Việc này giúp duy trì công suất lọc của máy như lúc mới mua.

Giải pháp kỹ thuật từ Pendin: Thiết kế để chống kẹt

Với kinh nghiệm thiết kế và chế tạo thiết bị thu rác cho nhiều công trình thuỷ lợi và môi trường, Pendin đã tích hợp các giải pháp thiết kế tiên tiến để giảm thiểu tối đa các lỗi máy trống quay thường gặp, giúp khách hàng yên tâm vận hành.

Chúng tôi sử dụng công nghệ lưới nêm (Wedge Wire) chất lượng cao với biên dạng hình chữ V ngược. Thiết kế này giúp các hạt rắn chỉ tiếp xúc tại hai điểm mép khe, nếu lọt qua được thì sẽ trôi đi ngay, hạn chế tối đa việc bị kẹt lại trong khe như lưới đục lỗ thông thường. Hệ thống vòi phun của Pendin được thiết kế với cơ chế tự làm sạch (Self-cleaning Nozzles) hoặc dễ dàng tháo lắp nhanh để vệ sinh mà không cần dụng cụ chuyên dụng.

Về kết cấu cơ khí, Pendin sử dụng các con lăn đỡ làm bằng vật liệu tổng hợp chịu mài mòn cao, có khả năng tự bôi trơn, giảm thiểu nhu cầu bảo trì. Hệ thống gioăng làm kín được thiết kế dạng kép (Double Seal) với vật liệu EPDM chịu hóa chất, đảm bảo độ kín khít lâu dài và ngăn chặn vật lạ xâm nhập vào các bộ phận chuyển động. Động cơ được trang bị cảm biến quá tải dòng điện, tự động ngắt và báo động khi gặp sự cố kẹt, bảo vệ an toàn cho hộp số và lồng quay.

Xem chi tiết thiết bị: Máy vớt rác trống quay 

Kết luận

Sự cố kẹt và tắc nghẽn máy trống quay, dù phổ biến, nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát và phòng ngừa được nếu hiểu rõ nguyên nhân. Việc duy trì một hệ thống rửa ngược bền, thực hiện bảo trì cơ khí định kỳ và lựa chọn thiết bị có thiết kế tối ưu là chìa khóa để đảm bảo hệ thống vận hành trơn tru. Pendin không chỉ cung cấp các thiết bị thu rác chất lượng cao được thiết kế để “miễn nhiễm” với tắc nghẽn, mà còn cung cấp dịch vụ hỗ trợ kỹ thuật, đào tạo vận hành và cung cấp phụ tùng chính hãng, giúp Chủ đầu tư giải quyết triệt để bài toán rác thải trong xử lý nước. Nếu hệ thống tách rác của Quý khách đang gặp sự cố tắc nghẽn thường xuyên hoặc hiệu suất giảm sút, hãy liên hệ ngay với đội ngũ kỹ thuật của Pendin để được khảo sát hiện trạng và tư vấn giải pháp khắc phục dứt điểm.